Zasów - miejsce narodzin Teodora Talowskiego

Początek

Skoda Octavia

Realizacje

Teodor Marian Talowski

Portret Teodora Talowskiego

Teodor Talowski to jeden z najdoskonalszych polskich architektów przełomu XIX i XX wieku. Urodził się w 1857 roku w Zasowie, zmarł w 1910 roku we Lwowie. W trakcie swojego krótkiego, bo trwającego zaledwie 53 lata życia był jednym z bardziej płodnych i aktywnych architektów tamtych czasów co zaowocowało tym, że zdobył wielu naśladowców.

dr Zbigniew Beiersdorf

Niespokojny - wręcz niesforny charakter, wielka wrażliwość i wyczucie plastyczne oraz mistrzowskie opanowanie rysunku były fundamentem sukcesu projektowo-realizacyjnego tego wyrastającego poza ramy swojej epoki Twórcy.

Niewątpliwy talent, odwaga w użyciu pozornie obcych sobie form i ich mistrzowskie zestawianie owocują w Jego projektach kompozycjami harmonijnymi choć często asymetrycznymi. Powszechnie znane materiały jak kamień czy cegła w jego szkicach i realizacjach stają się nagle plastyczne i miękkie w formach.

Bazując na formach w większości znanych w architekturze historycznej, tworzył Talowski swój własny bajkowy świat opleciony bluszczem jak tytułowy „Tajemniczy Ogród” z powieści F. H. Burnett, opublikowanej w rok po Jego śmierci. Zapewne ta wspomniana tajemniczość form intrygowała i fascynowała widzów i odbiorców jego realizacji dawniej budzi wyobraźnię również i dziś.

dr hab. inż. arch. Jan Kurek Profesor Politechniki Krakowskiej

Wpis do księgi chrztu Teodora Talowskiego

Księga chrztów z wpisem chrztu Teodora Mariana Talowskiego

Dnia 26 marca (1)857 (roku) urodzony chłopiec, i ochrzczony dnia 31 maja roku (1)857 imieniem Teodor Marian dwojga imion. Syn P. (ana) Jana Talowskiego syna Andrzeja Talowskiego i Katarzyny Kapczyńskiej. [CR] Cesarsko-Królewski aktuariusz (niższy stopień urzędniczy np. pisarz sądowy) w Zassowie (dziś Zasów) i Walerii córki Antoniego Bogackiego i Małgorzaty z domu Banachównej (Banach) pochodzących (zamieszkałych w) z miejscowości Krzeszowice. Rodzice chrzestni: Ludwik Bogacki z Krzeszowic (prawdopodobnie brat matki i Joanna Aurelia Ruczka panna Chrzciłem ja Antoni Grzynowicz proboszcz (proboszcz w Zassowie w latach 1850-1872

opracowanie : Mikołaj M. Kornecki 2017

Jeśli ktoś chce dotrzeć do Zasowa od strony Krakowa zaraz za Tarnowem musi skręcić w lewo. Gdy po raz pierwszy szukałem śladów po Teodorze Talowskim na zasowskiej plebanii, zastałem tam jedynie wikarego, któremu po krótkiej rozmowie zostawiłem informacje o dorobku architekta. Następnego dnia zadzwonił do mnie podekscytowany ksiądz proboszcz – powiedział, że przez noc przeszukał archiwa i odnalazł metrykę urodzenia Talowskiego. Cieszył się, że tak znakomita postać, która – zgodnie z pozostawionymi przeze mnie informacjami – zaprojektowała tyle kościołów, pochodzi właśnie z Zasowa. Przyznał lojalnie, że wcześniej nie spotkał się z tym nazwiskiem, mimo że spędził na tej parafi połowę swojego życia.

Kalendarium Teodora Talowskiego


1857 – 26 marca – Zassów (obecnie Zasów powiat Dębica), urodzenie (rodzice: Jan i Waleria z Bogackich
1857 – 31 maja – Zassów par. św. Stanisława bp., chrzest (rodzice chrzestni: Ludwik Bogacki, Joanna Aurelia Ruczka, chrzcił proboszcz Antoni Grzynowicz)
1864 – Bochnia – szkoła podstawowa
1868 – Tarnów – szkoła podstawowa
1875 – Kraków – zakończenie nauki w Wyższej Szkole Realnej
1875 – Wiedeń – nauka na Politechnice Wiedeńskiej
1877 – Lwów – nauka na Politechnice Lwowskiej
1880 – Lwów – zakończenie studiów architektonicznych
1883 – 25 lipca – Ślub Teodora Talowskiego z Anną Paryzek
1885 – 29 sierpnia – Kraków – urodziny córki Jadwigi Marii Róży
1886 – 26 luty – Kraków – urodziny córki Marii Walerii Agnieszki
1887 – 17 listopad – Kraków – urodziny córki Heleny
1888 – 25 czerwca – Kraków – śmierć córki Heleny
1888 – 30 października – Kraków – śmierć ojca Jana
1895 – 4 czerwca – Kraków – urodziny córki Janiny Marii Anny
1902 – Kraków – ślub córki Jadwigi z Wilhemem Ripperem
1903 – 13 lipca – Kraków – urodziny wnuka Jana Wilhelma Rippera
1907 – 11 stycznia – Kraków – śmierć matki Anny
1908 – 8 listopada – Kraków – urodziny wnuka Mariana Wilhelma Rippera
1909 – Kraków – ślub córki Marii z Włodzimierzem Ustyanowiczem
1910 – 21 stycznia – Kraków – urodziny wnuczki Ireny Ustyanowicz
1910 – 1 maja – Lwów – śmierć Teodora Talowskiego
1910 – 5 maja – Kraków – pogrzeb na cmentarzu Rakowickim
1910 – 6 maja – Kraków – kościół OO. Reformatów – nabożeństwo żałobne

oprac. Mikołaj M. Kornecki 2017

Drzewo genealogiczne Teodor Marian Talowski


Drzewo genealogiczne Teodora Talowskiego

Kariera urzędnicza Jana Talowskiego – ojca Teodora.


• 1826 (14 grudnia) narodziny
• 1854 (ma 27 lat) – aplikant sądowy w ck krakowskim trybunale sądowym przydzielony do rejonowego komisariatu (bez podania miejscowości – być może Krzeszowice)
• 1855 – aplikant sądowy w rejonowym komisariacie w Krzeszowicach (zapewne poznaje tam Walerię Bogacką, z którą niedługo bierze ślub)
• 1856-63 – aktuariusz w urzędzie rejonowym w Zassowie (obecnie Zasów)
• 1857 (26 marca) urodziny syna Teodora Mariana
• 1864-66 – aktuariusz w urzędzie rejonowym w Kolbuszowej
• 1868 – aktuariusz w sądzie powiatowym w Bochni
• 1869 – kancelista w sądzie powiatowym wBochni
• 1870 – adjunkt sądowy w sądzie obwodowym w Tarnowie
• 1871-75 – adjunkt sądowy w sądzie krajowym w Krakowie
• 1876-80 – sędzia sądu powiatowego w Kolbuszowej
• 1881 – emerytura (55 lat)
• 1888 (30 października) śmierć w 62 roku życia
opracowanie (w oparciu o Schematyzmy Galicji i Lodomerii) : Mikołaj M. Kornecki 2017 r
Kolbuszowa budynek sądu Kolbuszowa, dawny budynek sądu w ktorym rodzina Talowskich zamieszkiwała w latach 1864-1866
Rzeka Nil w Kolbuszowej Rzeka Nil w Kolbuszowej przepływa nieopodal dawnego budynku sądu

Jan Talowski, czyli ojciec Teodora, był w Kolbuszowej sędzią powiatowym. Budynek ówczesnego sądu przetrwał pożary, które kilkukrotnie wybuchały w miasteczku, i stoi do dzisiaj. Niedaleko niego płynie rzeka Nil. Być może także dzięki jej nazwie młody Teodor Talowski zainteresował się Egiptem, do którego póź- niej często nawiązywał w swojej twórczości, czego przykładem mogą być Kamienica Pod Pająkiem (ul. Karmelicka 35) czy grobowiec własny na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Ojciec Teodora Talowskiego wycinek

Archiwum Narodowe w Krakowie, Akta VIII Gimnazjum i Liceum im. Witkowskiego w Krakowie, sygnatura 29/2395/9 – Kronika klasowa na rok szkolny 1874/1875

Akta z gimnazjum Teodora Talowskiego

Pierwsze zachowane zdjęcie Teodora Talowskiego, 18-letniego wówczas ucznia. Fotografa pochodząca z tablo ostatniej klasy gimnazjum z 1875 roku.

Pierwsze zachowane zdjęcie Teodora Talowskiego z gimnazjum
Pamiątkowe zdjęcie kolegów Teodora Talowskiego

Pamiątkowe zdjęcie kolegów na zjeździe absolwentów w 30. rocznicę ukończenia szkoły. Fotografa znaleziona na strychu szkoły przez Stanisława Pietrasa, dyrektora V Liceum im. Augusta Witkowskiego



Stosunki koleżeńskie w krakowskim gimnazjum, do którego uczęszczał Talowski, musiały być bardzo zaży- łe. Koledzy z ławy szkolnej spotkali się ponownie po 30 latach. Talowski najprawdopodobniej utrzymywał kontakty ze swoimi gimnazjalnymi kolegami – wnioskować to można po tym, iż wiele lat po skończeniu szkoły zaprojektował grobowiec rodziny Żuk-Skarszewskich w Przyszowej. Być może projekt kościoła w Przyszowej, także autorstwa Teodora Talowskiego, ma również jakiś związek z tą szkolną przyjaźnią.

Talowski rozpoczął studia w 1875 roku w Wiedniu, gdzie przebywał dwa lata, studiując jako wolny słuchacz u Karla Königa (1841-1915), uznawanego wówczas za jednego z najważniejszych projektantów późnego historyzmu w Wiedniu. König był studentem tamtejszych Akademii Sztuk Pięknych i Politechniki, potem pełnił funkcję dziekana drugiej z podanych uczelni, a w koń- cu został jej rektorem. O tym, że König był w pełni ukształtowanym architektem i utalentowanym artystą, świadczy chociażby pomnik Mozarta na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu jego autorstwa.

Karl König, pierwszy nauczyciel Teodora Talowskiego

Karl König, pierwszy nauczyciel Teodora Talowskiego

Julian Zachariewicz, twórca Politechniki i jej rektor

Julian Zachariewicz, twórca Politechniki i jej rektor

Po dwóch latach nauki w Wiedniu Teodor Talowski przeniósł się na Wydział Budownictwa Lądowego Politechniki Lwowskiej, gdzie rozpoczął nauki u profesora Juliana Zachariewicza. Młody student został szybko zauważony jako jeden z najzdolniejszych uczniów. Po zakończeniu edukacji dyplomem architekta przeniósł się do Krakowa, gdzie wziął ślub z Anną Paryzek. Zaprojektował tam też swoją pierwszą zrealizowaną kamienicę, która stanęła przy ul. Batorego.

Link do biografii Zachariewicza

Zdjęcie ślubne Teodora Talowskiego

Fotografa Anny Paryzek i Teodora Talowskiego pochodzi ze zbiorów rodzinnych

Wyciąg z zaślubin

Ślub Teodora z Anną odbył się u Norbertanek na Salwatorze w dniu 25 lipca 1883 roku. Kamienica Paryzków, teściów Talowskiego znajdowała się na Zwierzyńcu w okolicach Placu na Stawach. Zdjęcie odpisu z aktu ślubu otrzymałem od Prawnuka Teodora Talowskiego Krzysztofa Rippera.

Wycinek z gazety
Wycinek z gazety

Gazeta Lwowska, 1910, nr 100

Teodor Talowski zmarł nagle 1 maja 1910 roku w swoim mieszkanu we Lwowie. Bezpośrednią przyczyną jego śmierci był anewryzm serca, czyli tętniak.



Intensywną pracą, która dała owoce, Talowski zajmował się niespełna 25 lat. Przez ten czas jako pedagog wykształcił masę znanych i cenionych architektów, jako malarz zilustrował między innymi ówczesny krakowski

Kazimierz, jako konserwator prowadził zajęcia i wykłady na temat starych zabytków – a wreszcie jako architekt do samego końca starał się panować nad własnym „dzieckiem”. Bardzo ważne było dla niego zarówno otoczenie, jak i wyposażenie budynków, które projektował. Pozostawił po sobie prawie 200 obiektów, w tym ponad 80 obiektów sakralnych.



Ciało Talowskiego po ceremonii pogrzebowej zostało przeniesione przez jego przyjaciół i studentów spod Politechniki Lwowskiej obok największego dzieła tego architekta – Kościoła św. Elżbiety – na dworzec kolejowy we Lwowie. Stąd w towarzystwie delegacji profesorów uczelni przewieziono je do Krakowa, a tam 5 maja 1910 roku – w obecności rodziny, polskich władz, architektów, przyjaciół – złożono na Cmentarzu Rakowickim w grobie rodzinnym zaprojektowanym przez samego Talowskiego

Cmentarz Rakowicki w Krakowie, miejsce spoczynku T. Talowskiego

Grobowiec Teodora Talowskiego

Mapa realizacji


Mapa realizacji Teodora Talowskiego

Interaktywna mapa realizacji

(Jeśli mapa nie wyświetla się prawidłowo, prosimy kliknąć przycisk w prawym górnym rogu mapy bądz o zmianę szerokosci okna przeglądarki)

Tabela realizacji


Tabela realizacji Teodora Talowskiego